Bir oyunu açarken “xinput1_3.dll bulunamadı” veya “d3dx9_43.dll eksik” uyarısıyla karşılaşıyorsanız genellikle oyunun ihtiyaç duyduğu eski DirectX çalışma zamanı bileşenleri bilgisayarınızda kurulu değildir. En güvenli ilk çözüm, Microsoft’un resmî DirectX End-User Runtimes (June 2010) paketini yüklemektir. Bu işlem Windows 10 veya 11’de bulunan yeni DirectX sürümünü düşürmez; yalnızca eski oyunların ihtiyaç duyduğu ek dosyaları sağlar.
Aşağıdaki adımlar Windows 10 ve 11 başta olmak üzere, başlıktaki Windows 8/7 sistemlerinde de karşılaşılan hatanın nedenini ve çözümünü açıklıyor. Windows 7, 8 ve standart Windows 10 sürümleri artık olağan destek dönemlerini tamamladığından internete bağlı cihazlarda desteklenen bir Windows sürümüne geçmek güvenlik açısından önemlidir. Kullanacağınız paketin sistem gereksinimlerini Microsoft’un indirme sayfasından kontrol edin.
xinput1_3.dll, d3dx9_43.dll Eksik Hatası Nedir?
xinput1_3.dll, eski oyunların oyun kolu girdilerini yönetmek için başvurduğu XInput 1.3 bileşenidir. d3dx9_43.dll ise DirectX 9 dönemindeki D3DX grafik yardımcı kitaplıklarından biridir. Oyunun aradığı dosya bulunamaz veya doğru şekilde yüklenemezse Windows uygulamanın başlatılmasını engelleyebilir.
Bu hata, bilgisayarın ekran kartının bozuk olduğu veya DirectX 12’nin çalışmadığı anlamına tek başına gelmez. Microsoft, eski DirectX SDK bileşenlerinin modern Windows sürümlerindeki temel DirectX kurulumu dışında ayrı bir çalışma zamanı paketiyle sağlandığını açıklıyor. Dolayısıyla “DirectX 12 kurulu, neden DLL eksik?” sorusunun cevabı genellikle budur.
| Hata mesajındaki dosya | Ne işe yarar? | Önerilen ilk işlem |
|---|---|---|
xinput1_3.dll | Eski oyunların XInput 1.3 oyun kolu desteği | Microsoft DirectX End-User Runtime kurulumu |
d3dx9_43.dll | DirectX 9 yardımcı grafik kitaplıkları | Microsoft DirectX End-User Runtime kurulumu |
d3dcompiler_43.dll | Bazı eski oyunların kullandığı gölgelendirici derleme bileşeni | Aynı resmî çalışma zamanı paketini kontrol etme |
0xc000007b | Birden fazla sebebi olabilen uygulama başlatma hatası | Yalnızca DLL kopyalamak yerine oyun ve sistem yapılandırmasını inceleme |
xinput1_3.dll ve d3dx9_43.dll Eksik Hatası Nasıl Düzeltilir?
Aşağıdaki çözümleri sırasıyla uygulayın. İlk yöntemde genellikle sorun giderilir; sonraki yöntemlere yalnızca hata sürüyorsa geçin. İşlemler sırasında bilinmeyen sitelerden tek tek DLL dosyası indirmeyin.
1. Microsoft DirectX End-User Runtimes paketini yükleyin
Bu iki DLL hatası için ilk tercih Microsoft DirectX End-User Runtimes (June 2010) paketidir. Microsoft’un açıklamasına göre bu paket XInput 1.3, D3DX9 ve diğer bazı eski DirectX bileşenlerini ekler; yüklü DirectX sürümünün yerini almaz.
- Microsoft’un resmî indirme merkezini açın ve
directx_Jun2010_redist.exedosyasını indirin. - Dosyayı çalıştırıp arşiv içeriğini boş ve geçici bir klasöre çıkarın. Bu adım çalışma zamanı bileşenlerini henüz kurmaz.
- Açılan klasördeki
DXSETUP.exedosyasını çalıştırın. Windows izin isterse yayıncıyı kontrol ederek onay verin. - Lisans adımlarını takip edin ve kurulum tamamlanınca bilgisayarı yeniden başlatın.
- Hata veren oyunu yeniden açın. Sorun devam ediyorsa oyunun kendi kurulumundaki DirectX bileşenlerini de kontrol edin.
Alternatif: İnternet bağlantısı bulunan cihazlarda Microsoft’un DirectX End-User Runtime Web Installer sayfasındaki dxwebsetup.exe yükleyicisi de kullanılabilir. Çevrimdışı paket ile web yükleyicisi aynı amaçla sunulan iki farklı dağıtım yöntemidir. Her ikisini birden kurmanız gerekmez.
2. DirectX sürümünü dxdiag ile kontrol edin
Yüklü temel DirectX sürümünü görmek için Windows + R tuşlarına basın, dxdiag yazıp Enter’a basın. Sistem sekmesindeki DirectX Sürümü alanına bakın. Burada DirectX 12 görünmesi, d3dx9_43.dll ya da xinput1_3.dll gibi eski isteğe bağlı dosyaların mutlaka kurulu olduğu anlamına gelmez.
Bu nedenle dxdiag’da yeni sürüm gördüğünüz için ilk adımı atlamayın. Sürüm bilgisini kontrol etmek, yalnızca temel DirectX bileşenlerinin hangi nesilde olduğunu anlamaya yardımcı olur.
3. Oyunun dosyalarını doğrulayın ve kurulum bileşenlerini kontrol edin
Yalnızca belirli bir oyunda sorun çıkıyorsa eksik veya bozuk oyun dosyaları da etkili olabilir. Steam kullanıyorsanız Kütüphane → Oyun → Özellikler → Yüklü Dosyalar → Oyun dosyalarının bütünlüğünü doğrula yolunu izleyin. Steam, bu işlemin oyun dosyalarını kontrol edip gerektiğinde yeniden indirebildiğini açıklıyor.
Oyunun kendi resmî kurulum klasöründe _CommonRedist veya benzeri bir DirectX kurulum dizini varsa, yalnızca oyunun yayıncısından edinilmiş, güvenilir yükleyiciyi çalıştırın. Farklı oyun başlatıcılarında dosya doğrulama menüsünün adı değişebilir.
4. Windows ve ekran kartı sürücülerini güncelleyin
Ayarlar → Windows Update bölümünden sunulan uygun güncelleştirmeleri denetleyin. Ekran kartı sürücüsü için NVIDIA, AMD veya Intel’in resmî destek kanalını kullanın. Ancak eksik xinput1_3.dll veya d3dx9_43.dll dosyalarında yalnızca ekran kartı sürücüsünü güncellemek her zaman yeterli değildir; ilk yöntem yine esas çözümdür.
5. Sistem dosyalarını DISM ve SFC ile inceleyin
DirectX çalışma zamanı paketini kurduğunuz hâlde birden fazla uygulama açılmıyorsa, Windows’un korumalı sistem dosyalarında sorun olup olmadığını araştırabilirsiniz. Windows 10 ve 11’de Komut İstemi’ni yönetici olarak açın ve Microsoft’un önerdiği sırayla şu komutları çalıştırın:
DISM.exe /Online /Cleanup-Image /RestoreHealth
sfc /scannowİlk komutun bitmesini bekledikten sonra ikinci komutu uygulayın. Bu araçlar eski DirectX SDK kitaplıklarını ayrıca yüklemez; Windows sistem bütünlüğünü kontrol eder. Dolayısıyla bunları Microsoft’un DirectX yükleyicisinin yerine değil, ek sorun giderme adımı olarak değerlendirin.
6. Sorun yalnızca bir oyunda devam ediyorsa temiz kurulum yapın
Yukarıdaki adımlar sonuç vermediyse oyunun resmî destek sayfasını inceleyin. Kayıtlı oyun dosyalarını yedekledikten sonra başlatıcı üzerinden onarma veya yeniden yükleme işlemi deneyin. Özellikle modlar, oyun klasörüne kopyalanmış bilinmeyen DLL dosyaları ve üçüncü taraf başlatıcılar sorunu sürdürebilir. Sistem klasörlerindeki DLL dosyalarını gelişigüzel silmeyin veya değiştirmeyin.
DLL Dosyalarını İnternetten Tek Tek İndirmek Güvenli mi?
Önerilmez. İndirme bağlantısı sunan üçüncü taraf DLL sitelerinde dosyanın kaynağını, bütünlüğünü ve değiştirilip değiştirilmediğini doğrulamak güçtür. Yanlış mimariye ait bir kütüphane veya değiştirilmiş dosya yeni sorunlar doğurabilir. Doğru çözüm, ilgili bileşeni yazılımın resmî dağıtım paketiyle kurmaktır.
Ayrıca System32 ve SysWOW64 klasörlerindeki dosyaları rastgele değiştirmeyin. Windows’ta bu klasör adlarının 32/64 bit mimariyle ilişkisi ilk bakışta yanıltıcı olabilir; uygun dosyaları resmî yükleyicinin yerleştirmesi daha güvenlidir.
DirectX 12 Yüklü Olduğu Hâlde Neden DirectX 9 DLL Hatası Çıkar?
Windows’ta “DirectX 12” yazması, geçmişteki tüm yardımcı kitaplıkların aynı kurulum içinde bulunduğu anlamına gelmez. Bir oyun belirli bir dosya adına, örneğin xinput1_3.dll dosyasına bağlı geliştirilmişse, modern XInput bileşenleri o dosyanın yerini otomatik olarak doldurmayabilir. Microsoft bu nedenle eski bileşenler için ayrı End-User Runtime paketi sunar.
Bu durum, bilgisayarın DirectX 12 desteğini kaybettiği veya DirectX 9’a düşürüleceği anlamına gelmez. Eski ve yeni bileşenler uygun şekilde yan yana çalışabilir.
Hata Devam Ediyorsa Hangi Belirtilere Bakmalısınız?
| Belirti | Olası açıklama | Sonraki adım |
|---|---|---|
| Birden fazla eski oyunda aynı DLL eksik | Eski DirectX bileşenleri kurulu değil | Resmî June 2010 paketini yeniden doğrula |
| Yalnızca tek oyunda hata var | Oyun kurulumunda eksik/bozuk dosya | Oyun dosyalarını doğrula |
| Kurulum tamamlandı ama hata sürüyor | Oyun mimarisi, dosya yolu veya uygulama bağımlılığı sorunu | Oyunun resmî destek kaynağını kontrol et |
| Grafik hatası veya siyah ekran da var | Ekran kartı sürücüsü ya da farklı oyun sorunu | Sürücüyü güncelle; oyun günlüklerini incele |
| Farklı Windows bileşenleri de hata veriyor | Olası sistem dosyası bütünlüğü sorunu | DISM ve SFC ile kontrol et |
Performans sorunu DLL hatasından ayrı şekilde devam ediyorsa bilgisayarın performansını artırma rehberimizi, oyunlarda ekran yırtılması yaşıyorsanız VSync nedir? içeriğimizi inceleyebilirsiniz. Bu sorunlar DLL eksikliğiyle aynı anlama gelmez.
xinput1_3.dll ve d3dx9_43.dll Hakkında Sık Sorulan Sorular
xinput1_3.dll eksik hatası nasıl çözülür?
Microsoft’un resmî DirectX End-User Runtimes (June 2010) paketini indirip içindeki DXSETUP.exe yükleyicisini çalıştırın. Ardından bilgisayarı yeniden başlatıp oyunu deneyin.
d3dx9_43.dll dosyası neden bulunamıyor?
Bazı eski oyunlar DirectX 9 dönemine ait D3DX yardımcı kitaplıklarını gerektirir. Modern Windows sürümlerinde bu dosya ayrıca kurulmamış olabilir.
DirectX 12 yüklüyken xinput1_3.dll hatası alınır mı?
Evet. DirectX 12 bulunması, eski XInput 1.3 ve D3DX yardımcı dosyalarının tamamının kurulu olduğunu garanti etmez.
DirectX June 2010 paketi DirectX 12’yi siler mi?
Hayır. Microsoft’a göre bu paket eski yardımcı bileşenleri yükler; Windows’ta bulunan temel DirectX çalışma zamanının sürümünü değiştirmez.
Eksik DLL dosyasını tek başına indirmeli miyim?
Önerilmez. Güvenilmeyen dosyalar zararlı veya uyumsuz olabilir. Bunun yerine Microsoft’un resmî DirectX çalışma zamanı paketini tercih edin.
Windows 11’de de d3dx9_43.dll hatası görülebilir mi?
Evet. Eski DirectX bileşenlerini isteyen oyunlar Windows 11 üzerinde de aynı dosya eksikliği hatasını gösterebilir.
Steam’de DLL hatası nasıl giderilir?
Önce resmî DirectX çalışma zamanı paketini kurun, ardından Steam Kütüphanesi’nde oyunun Özellikler > Yüklü Dosyalar bölümünden dosya bütünlüğünü doğrulayın.
SFC komutu xinput1_3.dll dosyasını yükler mi?
Hayır. SFC Windows’un korumalı sistem dosyalarını kontrol eder; eski DirectX SDK bileşenlerinin resmî yükleyicisinin yerine geçmez.
Sonuç: İlk Olarak Hangi Çözümü Denemelisiniz?
xinput1_3.dll veya d3dx9_43.dll eksik hatasında ilk adım Microsoft’un resmî DirectX End-User Runtimes paketini kurmaktır. Hata sadece bir oyunda sürüyorsa oyun dosyalarını doğrulamak, sistem genelinde başka sorunlar da varsa Windows bileşenlerini incelemek daha doğru bir sıradır. Bilinmeyen DLL indirme sitelerinden uzak durun ve Windows’un sistem dosyalarını elle değiştirmeyin.
Kaynaklar
