UEFI Nedir ve Sizi Nasıl Güvende Tutar?

Bilgisayarınızı her açtığınızda, işletim sistemi yüklenmeden önce çalışan bir yazılım vardır: UEFI. Peki, UEFI nedir, BIOS’tan farkları nelerdir ve bilgisayarınızı nasıl daha güvenli hale getirir? Bu makalede, UEFI’nin temel işlevlerini, avantajlarını ve güvenlik özelliklerini detaylı bir şekilde inceleyeceğiz.

UEFI Nedir?

UEFI (Unified Extensible Firmware Interface), bilgisayarınızın donanımı ile işletim sistemi arasında köprü görevi gören modern bir yazılımdır. BIOS’un yerini alarak daha hızlı başlatma süreleri, büyük sabit disk desteği ve gelişmiş güvenlik özellikleri sunar.

UEFI’ye Nasıl Erişilir?

Bilgisayarınızı başlatırken, genellikle Esc, F2, F10 veya Delete tuşlarına basarak UEFI arayüzüne erişebilirsiniz. Bu arayüzde, önyükleme sırasını değiştirebilir, donanım ayarlarını yapılandırabilir ve sistem bilgilerini görüntüleyebilirsiniz.

Bu tuşa bastığınızda, bilgisayarınız doğrudan işletim sisteminize ön yükleme yapmak yerine UEFI’yi açar. Buradan sisteminizde değişiklikler yapabilirsiniz: Örneğin, önyükleme sırasını ayarlayın. Yani, bilgisayarınızın ilk olarak bir sabit diskten, SSD’den veya optik sürücüden ön yüklenmesini seçebilirsiniz.

UEFI ile Yapılabilecek Ayarlar

• Güvenlik Ayarları: Parola koruması ve Güvenli Önyükleme gibi güvenlik özelliklerini etkinleştirebilirsiniz.
• Önyükleme Sırası Ayarları: Hangi cihazın önce başlatılacağını belirleyebilirsiniz.
• Donanım Ayarları: Fan hızları, işlemci ayarları gibi donanım bileşenlerini yapılandırabilirsiniz.

Fanlarınızın hızını ayarlamak veya işlemcinizi overclock etmek gibi başka değişiklikler de yapabilirsiniz. Hangi donanımın sisteminize bağlı olduğunu görebileceğinizden, UEFI sorun gidermede çok kullanışlıdır. İşletim sisteminiz bozulsa bile, bilgisayarınıza erişmek için UEFI’yi kullanabilirsiniz.

UEFI ve BIOS Arasındaki Fark Nedir?

Uefi nedir sorumuzdan sonra UEFI ve BIOS arasında ki fark nedir sorumuzu soralım.

Özellik	BIOS	UEFI
Arayüz	Metin tabanlı	Grafiksel ve fare destekli
Disk Desteği	2 TB’a kadar	9 ZB’a kadar
Önyükleme Hızı	Daha yavaş	Daha hızlı
Güvenlik Özellikleri	Sınırlı	Güvenli Önyükleme gibi gelişmiş
Güncelleme Desteği	Sınırlı	Daha kolay ve sık güncellenebilir

Daha eski bilgisayarlar kullandıysanız, BIOS adlı UEFI’den daha eski bir bellenim görmüş olabilirsiniz. UEFI gibi, BIOS da anakartınızda yaşayan ve işletim sistemini başlatmak için sisteminizi hazırlamaya yardımcı olan bir yazılımdır. Ayrıca UEFI gibi, bilgisayarınızda da fan hızını değiştirmek veya sistem saatini ve tarihini değiştirmek gibi değişiklikler yapmak için BIOS kullanabilirsiniz.

İkisi arasında bazı temel farklılıklar var. Fark edeceğiniz ilk fark görseldir. BIOS sadece birkaç renk kullanarak ve grafik kullanmadan görsel olarak basittir. Ayrıca fare kullanımını desteklemediğinden, gezinmek ve değişiklik yapmak için bir klavye kullanmanız gerekir. Öte yandan UEFI, görüntüler ve birçok renkle grafik olarak daha sofistikedir ve hem klavye hem de fare tarafından kontrol edilebilir.

BIOS, işlevlerinde UEFI’den daha temeldir. BIOS’ta, sistem önyükleme sırası gibi sisteminizin temel ayarlarını değiştirebilirsiniz. UEFI’de çok daha fazlasını yapabilirsiniz. UEFI, uzaktan tanılama ve fan eğrilerinin kalibrasyonu gibi işlevleri destekleyebilir.

İşlemciniz hakkında sadece bilgi eklediğiniz, soğutma bileşenlerinizi seçebileceğiniz ve hız aşırtma ayarlayacağınız otomatik overclock sihirbazlarını bile destekliyor.

Genel olarak, UEFI, BIOS’tan daha kullanıcı dostudur. Ayrıca genellikle daha hızlı önyükleme yapar, böylece bilgisayarınızı açtığınızda kullanıma hazır olması için çok uzun süre beklemeniz gerekmez.

BIOS’u Varsayılan Ayarlara Sıfırlamak istiyorsanız makalemizi okuyabilirsiniz.

UEFI, BIOS’tan Daha Güvenli mi?

Bu bizi büyük soruya getiriyor: UEFI BIOS’tan daha mı güvenli? Genelde, cevap Güvenli Önyükleme adlı bir işlev nedeniyle evet olur.

Güvenli Önyükleme, UEFI’nın, önyüklemede ne tür uygulamaların imzalananlarla kullanılabileceğini kısıtlayan bir parçasıdır. Bu, makinenizde kötü amaçlı kodların çalıştırılmasını engellemek için yararlı ve genel olarak esnek bir güvenlik önlemidir.

Temel olarak, tanınan bir tuşa sahip olmadığı sürece makinenin bir işletim sistemini başlatmasını önler. Tanınan bir anahtar, işletim sisteminin nereden geldiğini ve güvenilir olmasını sağlayan anahtardır. Bu, Güvenli Önyüklemenin kötü amaçlı yazılımların bilgisayarınızın önyükleme işlemine karışmasını önlediği anlamına gelir.

Bir bilgisayarın Windows 8 uyumlu olarak sertifikalandırılması için Güvenli Önyükleme desteklenmesi gerekiyordu. Bu nedenle, Windows 8’de 2012’de piyasaya sürüldüğünde Güvenli Önyükleme özelliğine odaklanmış çok fazla ilgi vardı.

Bu ilk kez ilan edildiğinde birçok tartışmalara neden oldu. İnsanlar UEFI’nin Microsoft yazılımı olduğunu (değil) ve UEFI’nin kullanıcıların Linux gibi diğer işletim sistemlerini yüklemesini engelleyeceğini düşünüyor (değil).

İlk başta, Secure Boot’ın Linux sistemlerinin kurulumuna nasıl müdahale edebileceği konusunda gerçek endişeler vardı. Ancak Linux dağıtımları Secure Boot ile çalışmanın yollarını buldu ve şimdi Ubuntu, Fedora, Red Hat Enterprise Linux ve openSUSE hepsi Secure Boot’u sorunsuz bir şekilde destekliyor.

UEFI’nin Güvenlik Riskleri Var mı?

Ne yazık ki, güvenlik tehditleri için hiçbir yazılım ücretsiz değildir; aynısı UEFI için de geçerlidir. Hackerlar geçmişte malware ile UEFI’yi hedef aldı.

Bir örnek, 2018’deki ESET Research’in raporunda ayrıntılı olarak açıklanmıştır. Sednit adında veya en az 2004’ten beri civarında olan APT28, Sofacy, Strontium veya Fancy Bear olarak da bilinen bir kötü amaçlı yazılım vardır. LoJax denilen hırsızlık önleme yazılımına saldırmak. Birlikte kullanıldığında, Sednit ve LoJax UEFI ve BIOS’u hedefleyebilir. Bu araçlar UEFI ürün yazılımını gözetleyebilir ve bazı durumlarda sistem belleğinin üzerine yazabilir. Bu, bilgisayar korsanlarının zararlı bir UEFI sürümü yüklemelerine olanak tanır, böylece sisteme erişebilir ve içeriği izleyebilir veya değişiklik yapabilir.

Bu hack hakkında korkutucu şey, Windows yeniden yüklü olsa bile çalışmaya devam etmesidir. İşletim sistemi yerine UEFI’ye saldırdığından, Windows silinerek kaldırılamaz. Bir sistemin sabit diski değiştirilerek bile hayatta kalabilir. Bunun nedeni, kötü amaçlı yazılımın ana kartta ve sabit sürücüde yaşamasıdır.

UEFI’yi hedef alan kötü amaçlı yazılımların kaldırılması yalnızca zor değildir, aynı zamanda tespit edilmesi de zordur. Kullanıcılar, sistemlerine virüs bulaştığını bilmiyor olabilir. UEFI’ye yapılan saldırılar nispeten nadir olmasına rağmen, olabileceğinin farkında olmaya değer.

UEFI’nin Güvenlik Avantajları

Güvenli Önyükleme (Secure Boot): UEFI’nin en önemli güvenlik özelliklerinden biridir. Sadece güvenilir ve imzalanmış yazılımların yüklenmesine izin vererek, kötü amaçlı yazılımların sisteminize zarar vermesini engeller.

UEFI’nin Potansiyel Güvenlik Riskleri

Her ne kadar UEFI gelişmiş güvenlik özellikleri sunsa da, tamamen güvenli değildir. Örneğin, LoJax gibi bazı kötü amaçlı yazılımlar UEFI’yi hedef alarak sisteminize zarar verebilir. Bu nedenle, UEFI yazılımınızı düzenli olarak güncellemeniz önemlidir.

UEFI ve BIOS Hakkında Daha Fazla Bilgi Edinin

Windows 8’de kullanımıyla ilgili bazı tartışmalara rağmen, UEFI, BIOS için daha kullanışlı ve daha güvenli bir alternatiftir. Güvenli Önyükleme işlevi sayesinde, yalnızca onaylanmış işletim sistemlerinin makinenizde çalışmasını sağlayabilirsiniz. Bununla birlikte, UEFI’yi hala etkileyebilecek bazı güvenlik açıkları vardır.

Buradaki yüzeyi sadece UEFI ve BIOS ile yapabileceğiniz şeylerin hepsini çizdik. BIOS’a nasıl erişileceği ve BIOS unutulan şifrenin kurtarılması hakkında bilgi için BIOS Şifre Kurtarma Çözümleri makalemizi okuyabilirsiniz.

Sonuç

UEFI, modern bilgisayarların başlangıç sürecini yöneten gelişmiş bir yazılımdır. BIOS’tan farklı olarak daha hızlı, güvenli ve kullanıcı dostu bir deneyim sunar. Ancak, potansiyel güvenlik risklerine karşı dikkatli olmak ve düzenli güncellemeler yapmak önemlidir.

UEFI Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Takipçilerimiz ve diğer mecralarda UEFI hakkında sıkça sorulan sorulardan derlediğimiz cevaplarımız şu şekilde;

UEFI nedir ve sizi nasıl güvende tutar ya da bios uefi nedir ve uefi bios nedir gibi bu konular hakkında buraya eklemediğimiz ya da değinmediğimiz bir konu varsa yorum bölümünde bize bildirebilirsiniz.