Aklanmak için kendi isteğiyle Yüce Divan'a giden Suat Hayri Ürgüplü

Türkiye Cumhuriyet’i tarihinde yüce divanda yargılanan bakanların geçmişine yazımız ile göz atalım.

1 – İsmet İnönü’nün Yüce Divan’a gönderdiği Bakan İhsan Eryavuz Cebelibereket (Osmaniye) Milletvekili ve Bahriye eski Bakanı İhsan Bey hakkında Yavuz Zırhlısı’nın onarımında yolsuzluk yaptığı iddiasıyla, Meclis Soruşturma Komisyonu 24 Aralık 1927 tarihinde kuruldu. Soruşturma önergesini veren bizzat Başbakan İsmet İnönü’nün ta kendisiydi. İsmet İnönü bu yolsuzluğu koruma veya saklama yoluna gitmemiş, aksine soruşturularak cezalandırılması için elinden geleni yapmıştı.

İsmet İnönü'nün Yüce Divan'a gönderdiği Bakan ve milletvekili

 

2 – Yolsuzlukları nedeniyle Yüce Divan’a gönderilen Ticaret Eski Bakanı Ali Cenani Ali Cenani, Osmanlı Meclisi Mebusanı’nda 4 dönem, TBMM’de 3 dönem milletvekilliği, ayrıca iki hükümette Ticaret Bakanlığı yapmış, Kurtuluş Savaşı’nda Güney Cephesinin örgütlenmesinde rol almış bir siyasetçiydi. Un ve zahire fiyatlarının yükselmesini önlemek için Ticaret Bakanlığı emrine verilen 500 bin liranın harcanmasında usulsüzlük yaptığı iddia ediliyordu. Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk ve Başbakan İsmet İnönü bu iddiaların soruşturulması gerektiği görüşündeydi. TBMM de benzer yönde bir karar alarak, 10 Mart 1928’de Ali Cenani bey hakkında Soruşturma Komisyonu oluşturulması kararını aldı. Ali Cenani, 14 Nisan 1928’de dokunulmazlığı kaldırılarak Yüce Divan’a sevkedildi. Yüce Divan 14 Mayıs 1928 tarihinde kendisine 1 ay hapis ve 170 bin lirayı tazmin etme cezası verdi. Evli ve 5 çocuk babasıydı. Siyasi hayattan tamamen çekildi. 5 Aralık 1934’de vefat etti.

Yolsuzlukları nedeniyle Yüce Divan'a gönderilen Ticaret Eski Bakanı Ali Cenani

3 – Kahramanlıkları yargılanmasına engel olmayan Mahmut Muhtar Paşa (Katırcıoğlu) Anadolu Demiryolu Kumpanyası ile ilgili olarak İngiltere’de Times Iron Works fabrikalarına 20 bin İngiliz lirasını kefaletsiz ödeyerek “hazineyi zarara uğratmak” suçlamasıyla 30 Mayıs 1929’da Yüce Divan’a sevkedildi. Katırcıoğlu’nun yargılanması 3 Kasım 1929 tarihinde sona erdi. Yüce Divan, şirkete ödenen 22 bin Türk altınının yüzde 5 iskonto edilmek suretiyle Mahmut Muhtar Paşa’dan tahsiline karar verdi.

Mahmut Muhtar Paşa (Katırcıoğlu)

 

 

4 – Aklanmak için kendi isteğiyle Yüce Divan’a giden Suat Hayri Ürgüplü Bakanlığında kahve ithalatında yolsuzluk yaptığı yolunda dedikodular çıkınca örnek bir davranışta bulundu: “Adımın da karıştığı kahve yolsuzluğuyla ilgili, bakanlığımda bir komisyon kurulmuştur. Bu teftiş heyetinin selametle çalışabilmesi için, benim, bu bakanlık koltuğundan ayrılmam gerekir; aksi halde, komisyonu etkilerim, sağlıklı bir karar oluşmaz. O nedenle, siyasi ahlak gereği, bakanlıktan istifa ediyorum.” Daha sonra Yüce Divan’da yargılandı, aklandı ve siyasi hayatına 1965’te kurulan hükumetin başbakanı olarak devam etti. Bu olay hala onurlu bir insanın hukuka gösterdiği yüksek saygının bir örneği olarak bazı hukuk fakültelerinde idare hukuku derslerinde öğrencilere okutulmaktadır.

Aklanmak için kendi isteğiyle Yüce Divan'a giden Suat Hayri Ürgüplü

 

5 – Arpa Davası’ndan Aklanan Ticaret Eski Bakanı Mehmet Baydur 1961 Anayasasından sonra Yüce Divan’da yargılanan ilk kişi, 1964 yılında eski Ticaret Bakanı Mehmet Baydur oldu. ”Arpa davası” olarak bilinen davada, Baydur, 52 bin 500 ton beyaz arpanın bir İngiliz firmasına satışına ilişkin iddialarla nedeniyle yargılandı. Mahkemede Baydur hakkında beraat kararı verildi.

Arpa Davası'ndan Aklanan Ticaret Eski Bakanı Mehmet Baydur

 

 

6 – MGK’nın Yüce Divan’a gönderdiği Bakan Hilmi İşgüzar Sosyal Güvenlik eski Bakanı Hilmi İşgüzar; bakanlığı döneminde “”kayırma, yolsuzluk, nüfuz ticareti, vazifeyi suistimal ve menfaat temini suretiyle Bağ-Kur ve SSK’yı zarara uğrattığı” iddialarıyla Milli Güvenlik Konseyi (MGK) tarafından 2 Şubat 1981 tarihinde Yüce Divan’a sevkedildi. İşgüzar ve 15 arkadaşının 26 Mart 1981 tarihinde başlayan yargılanmaları 12 Nisan 1982’de sonuçlandı. İşgüzar, 9 yıl 8 ay ağır hapis ve 5 milyon 251 bin lira para cezasına çarptırıldı. Sayıları yargılama aşamasında 18’e yükselen diğer sanıklara da 3 ay ile 4 yıl arasında değişen hapis cezaları verildi.

MGK'nın Yüce Divan'a gönderdiği Bakan Hilmi İşgüzar

 

 

7 – Yüce Divan’da rüşvet suçlamasından aklanan Şerafettin Elçi Bayındırlık Eski Bakanı Şerafettin Elçi; Milli Güvenlik Konseyi (MGK) tarafından “rüşvet almak” ve “görevini kötüye kullanmak” iddialarıyla 17 Mart 1982 tarihinde Yüce Divan’a sevkedildi. Elçi ve 7 arkadaşının yargılanmalarına 26 Mayıs 1982’de başlandı. Karar 12 Nisan 1983’de açıklandı ve Elçi, rüşvet suçlamasından beraat ederken, görevini kötüye kullanmaktan 2 yıl 4 ay hapis cezasına çarptırıldı. Diğer 7 sanıktan 4’ü 3 yıla kadar hapis cezası aldı, 3 sanık beraat etti.

Yüce Divan'da rüşvet suçlamasından aklanan Şerafettin Elçi

 

 

8 – Turgut Özal’ın Yüce Divan’a gönderdiği Bakan İsmail Özdağlar Dönemin Başbakanı Turgut Özal olayı şöyle anlatıyor: “Ben politikayı yaparken hukuka çok dikkat etmek mecburiyetindeyim. Yani herkesin hakkına çok dikkat etmek mecburiyetindeydim. Bir misali yaşadım kendim. İsmail Özdağlar hadisesi. Yandaki odada olmuştur. Teyp bandı bana gelmiştir. Dinledim, üzerinde bir hafta düşündüm. Sonra çağırdım kendisini. Şu bizim jimnastik odasında. Sıkıya aldım. Bant da yanımdaydı. ‘Dinletirim bandı’ dedim. İtiraf etti. Dört kişi biliyordu hadiseyi. Uğur Mengencioğlu, yani parayı veren, İsmail Özdağlar, Adnan Kahveci ve ben. Ben bu hadiseyi bir gece düşündüm, ortaya çıkarayım mı, çıkarmayayım mı diye. Sonunda hukuk ve namus mantığı daha fazla galip geldi. ‘Bana ve partime ne gelecekse gelsin. Ben bunu ortaya çıkaracağım’ dedim.”

Turgut Özal'ın Yüce Divan'a gönderdiği Bakan İsmail Özdağlar

 

 

9 – Otoyol Davası’ndan yargılanan Safa Giray ve Cengiz Altınkaya Bayındırlık eski bakanları Safa Giray ile Cengiz Altınkaya, Otoyol ihaleleri sözleşmelerinde fiyat farkı ödenmeyeceğine ilişkin hüküm bulunmasına karşın, fiyat farkı ödedikleri iddiasıyla 20 Ocak 1993 tarihinde Yüce Divan’a sevkedildiler. Bu davaya 14 Eylül 1993 tarihinde Danıştay’ın kararı üzerine Karayolları eski Genel Müdürü Atalay Coşkunoğlu da dahil edildi. Yüce Divan’daki yargılama 13 Nisan 1995’de sonuçlandı; Giray, Altınkaya ve Coşkunoğlu suçsuz bulundu.

Otoyol Davası'ndan yargılanan Safa Giray ve Cengiz Altınkaya

 

 

10 – Yüce Divan’da bir Başbakan Yardımcısı Hüsamettin Özkan Türkiye Halk Bankası A.Ş. yöneticilerini korumak ve sorumluların yargılanmalarını önlemek kastıyla, yasalara aykırı uygulamalarda bulunarak bankanın zarara uğramasına sebep oldukları” iddiasıyla 15 Haziran 2004 tarihinde Yüce Divan’a sevk kararı TBMM tarafından alındı. Yüce Divan sıfatıyla görev yapan Anayasa Mahkemesi, her iki kişinin suçlama kararlarının ayrı ayrı alınması gereği nedeniyle kararı iade etti. Karar 26 Ekim 2004’de tekrarlandı ve onaylandı. Yüce Divan, 31 Mart 2007 tarihinde 5’e karşı 6 oyla “suç oluşmadığından” beraat ettirdi.

Yüce Divan'da bir Başbakan Yardımcısı Hüsamettin Özkan

 

 

 

Okuyucu Puanımız
[Toplam Oy: 0 Ortalama: 0]

Makalemizi Oylayabilir Ya da Makalemiz Hakkında Yorum Yapabilirsiniz!